Bilans energetyczny

Bilans energetyczny to zależność między ilością energii dostarczanej organizmowi wraz z pożywieniem i napojami a ilością energii wykorzystywanej na podstawowe procesy życiowe, aktywność fizyczną oraz trawienie i metabolizm składników odżywczych. Energia dostarczana z diety pochodzi przede wszystkim z węglowodanów, tłuszczów, białka i alkoholu, a jej wartość najczęściej wyrażana jest w kilokaloriach (kcal) lub kilodżulach (kJ).

Całkowity wydatek energetyczny organizmu obejmuje kilka elementów. Największą część zwykle stanowi podstawowa przemiana materii, czyli energia potrzebna do podtrzymania takich funkcji jak oddychanie, praca serca, aktywność układu nerwowego czy utrzymanie temperatury ciała. Kolejną częścią jest energia zużywana podczas ruchu, zarówno podczas zaplanowanego treningu, jak i w codziennych czynnościach. Do wydatku energetycznego zalicza się również efekt termiczny pożywienia związany z trawieniem, wchłanianiem i przetwarzaniem składników odżywczych.

Gdy ilość dostarczanej energii jest zbliżona do jej zużycia, mówi się o bilansie neutralnym. Długotrwała nadwyżka energetyczna oznacza, że organizm otrzymuje więcej energii, niż aktualnie wykorzystuje, co może prowadzić do zwiększania zapasów energii i masy ciała. Deficyt energetyczny występuje natomiast wtedy, gdy wydatek przewyższa podaż energii. W takiej sytuacji organizm korzysta z własnych rezerw energetycznych.

Zapotrzebowanie energetyczne nie jest stałą wartością. Zależy między innymi od wieku, płci, masy i składu ciała, poziomu aktywności fizycznej oraz stanu fizjologicznego. Może również zmieniać się w czasie. Dlatego ocenę bilansu energetycznego warto rozpatrywać w dłuższej perspektywie, a nie na podstawie pojedynczego dnia. Jest to jedno z podstawowych pojęć stosowanych w dietetyce, fizjologii wysiłku i kontroli masy ciała.