Rytm dobowy
Rytm dobowy to powtarzający się cykl zmian aktywności organizmu, trwający w przybliżeniu 24 godziny. Umożliwia dostosowanie procesów fizjologicznych do następujących po sobie okresów światła i ciemności. Obejmuje między innymi sen i czuwanie, temperaturę ciała, wydzielanie hormonów, apetyt, metabolizm, aktywność ruchową, koncentrację i wydolność umysłową.
Za regulację tego cyklu odpowiada zegar biologiczny. Jego główny ośrodek znajduje się w podwzgórzu. Tam trafiają informacje o natężeniu światła z siatkówki oka. Na tej podstawie synchronizowana jest praca innych narządów i tkanek. Światło jest najważniejszym zewnętrznym sygnałem regulującym rytm organizmu, ale oprócz niego liczą się też pory posiłków, aktywność fizyczna i stałe godziny snu.
Rytm dobowy wpływa na wydzielanie melatoniny i kortyzolu. Melatonina narasta zwykle wieczorem, przygotowując organizm do snu, natomiast stężenie kortyzolu zwiększa się nad ranem, ułatwiając rozpoczęcie aktywności. W ciągu doby zmieniają się też temperatura ciała, ciśnienie krwi, sprawność poznawcza i tempo przemian metabolicznych.
Osoby, które pracują zmianowo, podróżują między strefami czasowymi, mają nieregularne godziny snu lub mają długą ekspozycję na sztuczne światło wieczorem, mogą doświadczać zakłóceń rytmu dobowego. To z kolei może prowadzić do problemów ze snem, zmęczenia, pogorszenia koncentracji i zaburzeń metabolizmu. Regularny tryb dnia pomaga utrzymać prawidłową synchronizację procesów biologicznych.
Źródła:
