Szafran a nastrój u kobiet: co naprawdę pokazują badania RCT

Szafran jest jednym z niewielu surowców roślinnych, dla którego przeprowadzono badania kontrolowane placebo w kontekście zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS) oraz perimenopauzy. Oto co te badania wykazały, czego nie udało się w nich dowieść i co powinno znaleźć się na etykiecie produktu.

Objawy fizyczne traktowane są poważnie: skurcze, uderzenia gorąca, zaburzenia snu. Objawy psychiczne – rozdrażnienie, niepokój, spadek nastroju bez wyraźnej przyczyny – znacznie częściej przypisuje się osobowości lub okolicznościom.

Tymczasem istnieją kontrolowane badania z losowym doborem próby (RCT) ukierunkowane właśnie na tę drugą kategorię. Szafran jest jednym z nielicznych ziół, które takimi badaniami dysponują.

Co to jest szafran i jaka jest jego rola pod kątem farmakologicznym?

Szafran to wysuszone słupki kwiatowe krokusa uprawnego (Crocus sativus) – trzy nitki z jednego kwiatu, zbierane ręcznie, co czyni go najdroższą przyprawą na świecie w przeliczeniu na wagę.

Pod kątem farmakologicznym kluczowe są trzy grupy związków. Krokiny to rozpuszczalne w wodzie pigmenty karotenoidowe odpowiadające za barwę. Safranal nadaje aromat. Krocetyna powstaje w wyniku przekształcenia krokin w jelitach i to ona przenika do krwiobiegu.

Badanie dotyczące PMS

W podwójnie ślepej próbie, zlosowanym badaniu kontrolowanym placebo, opublikowanym w *BJOG* w 2008 roku, kobiety w wieku od 20 do 45 lat cierpiące na objawy PMS od co najmniej sześciu miesięcy przyjmowały 30 mg szafranu dziennie (15 mg dwa razy dziennie) lub placebo przez dwa pełne cykle menstruacyjne.

Głównym punktem końcowym był Daily Symptom Report, a drugorzędowym – Skala Depresji Hamiltona. Szafran wykazał wyższą skuteczność niż placebo w obu przypadkach. Ani uczestniczki, ani badacze nie wiedzieli, kto przyjmował który preparat.

Dwa cykle to krótki okres badania i nie zostało ono powtórzone na dużą skalę. Przeprowadzono je również w Iranie, podobnie jak większość badań nad szafranem – co jest ograniczeniem otwarcie przyznawanym przez naukowców z tej dziedziny.

Badanie dotyczące perimenopauzy

W 2021 roku w Journal of Menopausal Medicine opublikowano 12-tygodniowe, podwójnie ślepe badanie kontrolowane placebo, w którym testowano standaryzowany ekstrakt z szafranu w dawce 28 mg dziennie u 86 kobiet w okresie perimenopauzalnym w wieku 40–60 lat.

Wyniki wyraźnie podzieliły się na dwie grupy, a podział ten stanowi najbardziej wartościowy wniosek z całej publikacji.

Co uległo poprawie:

* Całkowity wskaźnik objawów menopauzalnych spadł o 32% w stosunku do wartości początkowej (w porównaniu do 14% w grupie placebo; p = 0,027).

* Wskaźniki lęku spadły o 33%, a wskaźniki depresji o 32% – w obu przypadkach spadek był istotnie większy niż w grupie placebo (odpowiednio p = 0,023 i p = 0,028).

* Negatywny afekt, mierzony oddzielnie, również uległ znaczącej poprawie w porównaniu z placebo.

Co nie uległo zmianie:

* Objawy naczynioruchowe – uderzenia gorąca i nocne poty. Szafran przyniósł poprawę, ale placebo również, a różnica między grupami nie była istotna statystycznie.

* Objawy somatyczne oraz ogólne wskaźniki jakości życia wykazały ten sam wzorzec.

Każdy, kto przyjmuje szafran z nadzieją na złagodzenie uderzeń gorąca, prawdopodobnie się rozczaruje. Jasne postawienie sprawy jest bardziej użyteczne niż przemilczenie tego faktu.

Badanie było finansowane przez producenta ekstraktu. Nie unieważnia to wyników, jednak jest to informacja, do której czytelnicy mają pełne prawo.

Jak szybko pojawiają się efekty przyjmowania szafranu?

To praktyczne pytanie, które większość artykułów pomija, choć dane są dostępne.

W badaniu dotyczącym perimenopauzy wskaźnik objawów psychicznych spadł z poziomu 12,5 na początku badania do 9,0 w 4. tygodniu, następnie do 8,5 w 8. tygodniu i 7,6 w 12. tygodniu. Około 70% całkowitej zmiany z dwunastu tygodni nastąpiło już przy pierwszej ocenie w czwartym tygodniu.

W grupie placebo również odnotowano poprawę – z 12,4 do 10,8 w 4. tygodniu, stabilizując się na poziomie 10,7 w 12. tygodniu. Różnica między tymi dwoma liniami reprezentuje efekt przypisywany działaniu szafranu.

Praktyczny wniosek: cztery tygodnie to rozsądny czas na ocenę, czy preparat przynosi rezultaty.

Szafran w porównaniu z lekami przeciwdepresyjnymi

Metaanaliza z 2025 roku opublikowana w *Nutrition Reviews* zebrała badania bezpośrednio porównujące szafran z lekami z grupy SSRI. Mniej uczestników zgłaszało zdarzenia niepożądane przy stosowaniu szafranu (różnica ryzyka −0,06, brak mierzalnej heterogeniczności między badaniami; I² = 0%).

Pod względem redukcji objawów obie grupy nie różniły się istotnie – co nie jest tożsame z udowodnioną równoważnością. Badania te nie były projektowane ani nie miały wystarczającej mocy statystycznej jako badania typu *non-inferiority* (wykazujące brak ustępowania skutecznością) i nie należy ich w ten sposób interpretować.

Prawdopodobny mechanizm działania

Badanie wiązania z receptorami opublikowane w Planta Medica wykazało, że składniki szafranu wiążą się z receptorem sigma-1 – białkiem opiekuńczym znajdującym się na styku siateczki śródplazmatycznej i mitochondrium, biorącym udział w komórkowej reakcji na stres. Uważa się, że niektóre leki przeciwdepresyjne działają częściowo właśnie przez ten receptor.

Co ciekawe, same krokiny nie wykazywały zdolności wiązania. Wykazywała ją krocetyna – metabolit powstający po spożyciu.

Są to badania in vitro. Jest to prawdopodobny mechanizm działania, a nie udowodniony proces u ludzi.

Dlaczego zawartość procentowa szafranu na etykiecie ma znaczenie

Ekstrakty standaryzuje się na zawartość krokin, ponieważ są one stabilne i łatwe do zmierzenia. Krocetyna to związek, który organizm faktycznie z nich wytwarza, i to ona wiązała się z receptorem.

Dlatego informacja „zawiera szafran” na etykiecie nie mówi prawie nic, podczas gdy podany procent krokin mówi bardzo wiele. Ekstrakty różnią się diametralnie pod względem stężenia, a produktu bez określonej standaryzacji nie można porównywać z surowcem używanym w badaniach klinicznych.

Dawki stosowane w publikowanych badaniach koncentrują się ściśle wokół 28–30 mg dziennie. Więcej nie znaczy lepiej – wyższe dawki po prostu nie zostały przebadane.

Bezpieczeństwo i środki ostrożności

Sugeruje się, że szafran wpływa na przekaźnictwo serotoninergiczne. Osoby przyjmujące leki z grupy SSRI, SNRI lub inne leki serotoninergiczne powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji. W kilku badaniach łączono oba preparaty, ale odbywało się to pod nadzorem medycznym – co różni się od samodzielnego stosowania.

Łagodne dolegliwości trawienne były najczęściej zgłaszanymi zdarzeniami niepożądanymi w badaniu dotyczącym perimenopauzy.

Ilości kulinarne są całkowicie bezpieczne; dawki stosowane w badaniach są znacznie niższe niż poziomy wiążące się z toksycznością.

Ciąża: należy unikać dawek suplementacyjnych.

Co z zespołem policystycznych jajników (PCOS)?

W jednym zlosowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą z 2025 roku testowano krocetynę jako dodatek do metforminy u 50 kobiet z zespołem policystycznych jajników. Odnotowano zmiany w poziomach FSH oraz we wskaźnikach hirsutyzmu i trądziku. Badanie jest jednak małe, wstępne i nie uprawnia do wyciągania ogólnych wniosków na temat wpływu szafranu na PCOS.

Podsumowanie

Wyniki są jednoznaczne i precyzyjne: szafran wpływa na psychiczny wymiar objawów PMS i perimenopauzy w badaniach trwających od ośmiu do dwunastu tygodni, przy dawkach wynoszących około 30 mg dziennie.

Baza dowodowa jest jednak młoda. Większość badań pochodzi z jednego kraju, największe badanie dotyczące perimenopauzy było finansowane przez branżę, a niezależne powtórzenie wyników na dużą skalę jeszcze się nie odbyło.

Temat jest wystarczająco obiecujący, by traktować go poważnie, ale niedostatecznie potwierdzony, by nazywać szafran lekiem.

Bibliografia

1. Agha-Hosseini M, Kashani L, Aleyaseen A, et al. Crocus sativus L. (saffron) in the treatment of premenstrual syndrome: a double-blind, randomised and placebo-controlled trial. *BJOG*. 2008;115(4):515–519. PMID 18271889

2. Lopresti AL, Smith SJ. The effects of a saffron extract on menopausal symptoms in women during perimenopause: a randomised, double-blind, placebo-controlled study. *J Menopausal Med*. 2021;27(2):66–78. PMCID PMC8408316. doi:10.6118/jmm.21002

3. Shafiee A, et al. Saffron versus selective serotonin reuptake inhibitors in depression and anxiety: a meta-analysis of randomised controlled trials. *Nutr Rev*. 2025. PMID 38913392

4. Lechtenberg M, Schepmann D, Niehues M, et al. Quality and functionality of saffron: quality control, affinity to NMDA and sigma-1 receptors. *Planta Med*. 2008;74(7):764–772. PMID 18496783

5. Saghafi F, et al. Crocin in polycystic ovary syndrome: a randomised double-blind trial. *J Pharm Health Care Sci*. 2025. PMID 40781685

Zastrzeżenie: Niniejsza treść ma charakter wyłącznie ogólnoedukacyjny i nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani zalecenia terapeutycznego. Nie zastępuje konsultacji z wykwalifikowanym lekarzem lub innym pracownikiem ochrony zdrowia. Przed rozpoczęciem, zaprzestaniem lub łączeniem jakiegokolwiek suplementu, leku, terapii dożylnej lub związku dietetycznego należy zawsze skonsultować się z lekarzem.