Dostępność energii

Dostępność energii to ilość energii, która pozostaje organizmowi na podstawowe procesy fizjologiczne po odjęciu energii zużytej podczas aktywności fizycznej. W praktyce pojęcie to opisuje, czy po pokryciu kosztu treningu organizm dysponuje wystarczającą ilością energii do utrzymania takich funkcji jak metabolizm, termoregulacja, odporność, regeneracja tkanek, praca układu hormonalnego czy utrzymanie zdrowia kości.

W badaniach naukowych dostępność energii najczęściej oblicza się jako różnicę między energią dostarczoną z pożywieniem a energią wydatkowaną podczas wysiłku, w przeliczeniu na kilogram beztłuszczowej masy ciała. Nie jest więc tym samym co całkowity bilans energetyczny. Osoba może utrzymywać stabilną masę ciała, a jednocześnie przez dłuższy czas dostarczać organizmowi zbyt mało energii w stosunku do obciążeń treningowych.

Zbyt niska dostępność energii może prowadzić do adaptacji, których celem jest ograniczenie zużycia energii. Mogą one obejmować zmiany hormonalne, pogorszenie regeneracji, obniżenie wydolności, zaburzenia cyklu miesiączkowego, spadek libido, problemy z koncentracją oraz niekorzystne zmiany w metabolizmie kości. W medycynie sportowej długotrwały niedobór energii jest jednym z elementów zespołu RED-S, czyli zespołu względnego niedoboru energii w sporcie.

Na dostępność energii wpływają przede wszystkim ilość spożywanej energii, objętość i intensywność treningu oraz indywidualne zapotrzebowanie organizmu. Znaczenie mają także masa i skład ciała, etap przygotowań sportowych, częstotliwość treningów oraz czas przeznaczony na regenerację. Dlatego jej ocena jest szczególnie istotna u osób aktywnych fizycznie, które intensywnie trenują lub celowo ograniczają kaloryczność diety.